Jak żyć ze Stwardnieniem Rozsianym

Stwardnienie rozsiane to jedna z częstszych chorób ośrodkowego układu nerwowego. Jej przyczyny wciąż pozostają nieznane. Przypomina wielką łamigłówkę, w której tysiące badaczy - specjalistów z różnych dziedzin - próbuje dopasować do siebie znane fragmenty i  dodać nowe, które wydają się pasować do reszty. Wiadomo, że SM polega na uszkodzeniu osłonki mielinowej, otaczającej włókna nerwowe - jest to proces zwany demielinizacją. Mielina umożliwia nerwom szybsze przewodzenie impulsów do mózgu i  z powrotem. Jej utrata zakłóca i spowalnia pracę nerwów i  jest przyczyną wszystkich objawów SM. W miejscach, gdzie osłonka mielinowa uległa degeneracji, powstają blizny zwane stwardnieniami, po łacinie sclerosis. Ponieważ stwardnienia występują zwykle w wielu miejscach, schorzeniu nadano nazwę odzwierciedlającą to, co dzieje się w mózgu lub rdzeniu kręgowym - wiele stwardnień, wielokrotne stwardnienia sclerosis multiplex.

Łatwiej będzie zrozumieć, jak wpływa utrata osłonki mielinowej na szybki i  niezakłócony przebieg impulsów nerwowych, jeżeli wyobrazimy sobie, co się stanie, gdy rodzina myszy dostanie się do centrali telefonicznej i  zacznie oskubywać izolację z kabli - nastąpią zwarcia, a impulsy sygnałów telefonicznych nie będą mogły być przesyłane. W ośrodkowym układzie nerwowym utrata osłonki mielinowej powoduje zniekształcanie i  blokadę sygnałów, które najczęściej nie docierają do celu, albo też docierają z opóźnieniem lub niosąc zniekształconą informację. Objawy stwardnienia rozsianego są zewnętrznymi oznakami tych uszkodzeń.

Ośrodkowy układ nerwowy jest tą częścią naszego organizmu, w której zasady działania nie zwykliśmy wnikać, jednak w tym miejscu dobrze będzie opisać jego rolę. Składa się on z mózgu, rdzenia kręgowego biegnącego wzdłuż kręgosłupa i  nerwów wzrokowych. Z ośrodkowym układem nerwowym połączone są włókna nerwowe, prowadzące do wszystkich części ciała; za ich pośrednictwem zapewnia on koordynację ruchów, zarówno świadomych, jak i mimowolnych. Informacja jest także przekazywana w drugą stronę - od mięśni i  organów czuciowych do ośrodkowego układu nerwowego. Zawsze gdy bierzesz do ręki filiżankę, grasz na instrumencie czy prowadzisz pojazd, sprawne wykonanie tych skomplikowanych i  trudnych czynności zależy od niezakłóconego działania układu nerwowego.

W przenoszeniu impulsów z mózgu do różnych części ciała i  w przeciwnym kierunku biorą udział różne nerwy: czuciowe - odpowiedzialne za odczuwanie dotyku, ruchowe - sterujące pracą mięśni, wzrokowe - przenoszące informację z oka do mózgu. Impulsy biegną z bardzo dużą prędkością, toteż przeniesienie informacji wydaje się natychmiastowe. Jest to niezwykle sprawny system, który nigdy nie przestaje działać - nawet wtedy, gdy śpisz. Toteż gdy utrata osłonki mielinowej powoduje "blokady" i wzajemne zakłócanie się poszczególnych sygnałów biegnących włóknami nerwowymi, występuje szereg zewnętrznych objawów stwardnienia rozsianego.

By móc mówić o demielinizacji, choćby bardzo ogólnie, dobrze jest wiedzieć coś o normalnym sposobie funkcjonowania komórek nerwowych. Miliardy komórek nerwowych zwanych neuronami, tworzące tak zwaną "istotę szarą", to podstawowe elementy budulcowe ośrodkowego układu nerwowego. Od każdej komórki prowadzi włókno nerwowe, zwane aksonem. Aksony są ścieżkami łączącymi komórki nerwowe ze sobą, a także z mięśniami, narządami zmysłów, jak np. uszy, oczy czy ciałka czuciowe znajdujące się w skórze, czy też organami wewnętrznymi, jak serce i  żołądek. Są cienkie i  delikatne; mogą być długie, jak te biegnące wzdłuż rdzenia kręgowego lub krótkie, jak w mózgu. Ponieważ rola aksonów jest kluczowa dla życia organizmu, osłaniają je wyspecjalizowane komórki, zwane oligodendrocytami. Owijają się one wokół aksonów kilkoma warstwami i  umożliwiają szybkie przewodzenie impulsów. Otoczka aksonu zwana jest osłonką mielinową. Mielina to biaława substancja składająca się z białek oraz znacznej ilości tłuszczów; jest dobrym izolatorem. Ze względu na barwę, te części ośrodkowego układu nerwowego, w których skupione są aksony w osłonkach mielinowych, nazywane są "istotą białą". Zdrowy akson, wraz z chroniącą go osłonką mielinową, jest odżywiany przez specjalne komórki zwane astrocytami.

U podstawy objawów stwardnienia rozsianego leży proces zapalny i  uszkodzenie osłonki mielinowej. Nie wiadomo, jak to się dzieje; prawdopodobnie następuje niszczenie osłonki mielinowej przez własny system odpornościowy organizmu. Jako że ośrodkowy układ nerwowy jest najistotniejszym ośrodkiem kontroli organizmu, każde jego uszkodzenie powoduje poważne konsekwencje. Ośrodkowy układ nerwowy ma własny, szczególny system ochrony, zwany barierą krew-mózg, działający jak filtr kontrolujący przedostawanie się różnych substancji do układu. Bariera krew-mózg działa łącznie z układem odpornościowym organizmu, który chroni przed atakiem bakterii, wirusów i szkodliwymi substancjami. Dodatkową ochronę zapewnia płyn mózgowo-rdzeniowy, w którym zanurzony jest mózg i rdzeń kręgowy. Odpowiedni skład tego płynu jest niezbędny do stabilnego funkcjonowania układu nerwowego. Analiza płynu mózgowo-rdzeniowego, pobranego na drodze punkcji lędźwiowej, jest jednym z elementów rozpoznawania SM.

System odpornościowy organizmu i  systemy ochronne ośrodkowego układu nerwowego znajdują się w stałym pogotowiu. W przypadku SM następuje "atak" na fragmenty osłonki mielinowej i  układ nerwowy odpowiada objawami zapalenia. Zaatakowany organizm zwiększa produkcję białych ciałek krwi (limfocytów) i  równocześnie następuje wzmożone gromadzenie się płynów ustrojowych w zaatakowanym miejscu, powodujące obrzęk. Gdy "atak" zostaje zażegnany, ustępują również objawy zapalenia. Zniszczona osłonka mielinowa może się całkowicie zagoić lub też uszkodzenia mogą pozostać. Aksony chronione mieliną przenoszą impulsy do dziesięciu razy szybciej od aksonów z uszkodzoną osłonką. Wiele objawów stwardnienia rozsianego jest przypisywanych złemu przewodnictwu, które jest skutkiem uszkodzenia mielinowej otoczki nerwu.

Wprawdzie nie do końca wiadomo, dlaczego osłonka mielinowa rozpada się, jest jednak możliwe, że drobne uszkodzenia występują u każdego. Być może w większości przypadków organizm toleruje je, a także do pewnego stopnia jest w stanie je naprawiać. Przypuszcza się też, że niektórzy ludzie mogą mieć mielinę "złej jakości", która rozpada się spontanicznie, zanim zostanie uszkodzona przez inne czynniki.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *